Ngày 26/9 tại ASIAD: Nỗi khát vàng, đường bơi 500m và khoảng lặng giữa hai lần siết cò

Tôi ngồi ở hàng ghế thứ bảy khán đài trường bắn, nơi tiếng gió lùa qua mái che nghe như hơi thở dài của một người chưa tìm thấy vận may. Ngày 26/9, đoàn thể thao Việt Nam bước vào ngày thi đấu được đánh dấu bằng chữ "dày" — dày lịch, dày kỳ vọng, dày những cánh tay nâng súng và những mái chèo chờ nước. Trên bảng tin khu kỹ thuật, một dòng chữ nhỏ: "1 HCV". Bất kỳ ai từng đưa tin về một kỳ đại hội đều hiểu con số ấy nặng thế nào. Nó không ít. Nó đứng một mình giữa rất nhiều kỳ vọng chưa được đền đáp. Tôi nhớ trận mưa Thống Nhất năm 2026. "Trận mưa Thống Nhất không rửa trôi tỉ số, mà rửa trôi nỗi sợ của người viết trẻ." Bảy năm sau, ở một đấu trường châu lục, nỗi sợ ấy quay lại — nhưng lần này nó mang hình hài của khẩu súng trường 50m và đường bơi 500m. Và tôi nhớ một câu khác tôi từng viết: "Bóng đá nằm ở khoảng lặng giữa hai lần bóng chạm đất, nơi trái tim người xem tự ghi bàn." Hôm nay, khoảng lặng ấy nằm giữa hai lần siết cò. Giữa hai nhịp mái chèo chạm nước. Giữa hai lần hít vào và thở ra của một xạ thủ trẻ đang cố giữ tay mình đừng run. Đoàn thể thao Việt Nam bước vào ngày 26/9 với một thực tế đã được nói thẳng trong các bản tin nội bộ: sau nhiều ngày thi đấu căng thẳng, thành tích mới chỉ dừng ở một tấm HCV. Cơn "khát vàng" ấy, theo chính thừa nhận của giới truyền thông, đã phần nào ảnh hưởng đến tâm lý của các vận động viên. Tôi không thích cách nói "khát vàng". Nó gợi cảm giác thiếu thốn, như thể huy chương là nước uống và các vận động viên là người đang mắc kẹt giữa sa mạc. Nhưng tôi hiểu vì sao nó được dùng. Ở một kỳ đại hội, kỳ vọng của công chúng không đo bằng số lần họ xem truyền hình. Nó đo bằng số lần họ mở bảng tổng sắp huy chương và đếm. Ngày 26/9 được xem là một trong những ngày có mật độ thi đấu dày nhất của đoàn Việt Nam. Bắn súng, canoe, điền kinh, bắn cung, cầu lông — năm bộ môn, năm mặt trận, và một hy vọng duy nhất: một cú bứt phá bất ngờ để giải cơn khát. Các cổ động viên đang chờ đợi điều đó. Không phải chờ một cách thụ động, mà chờ với tư thế của người đã đứng dậy khỏi ghế, tay nắm chặt, mắt dán vào màn hình. Họ chờ điều kỳ diệu — và điều kỳ diệu, như mọi khi, chỉ đến khi có ai đó đủ bình tĩnh để không chờ nó. Bắn súng và canoe được xem là hai môn "cứu hạn". Hai cánh cửa hẹp nhất, nhưng cũng là hai cánh cửa có khả năng mở. Hãy bắt đầu bằng bắn súng. Nội dung 50m súng trường ba tư thế là một cuộc đua kéo dài qua ba chặng: quỳ, nằm, đứng. Trong ba chặng ấy, tư thế đứng là nơi điểm số dễ tách nhau nhất. Khi các xạ thủ quỳ và nằm, họ thường bám sát nhau đến mức các điểm 10, điểm 9 trôi qua như những giọt nước trên kính. Nhưng khi họ đứng lên, trọng tâm cơ thể cao hơn, hơi thở nặng hơn, và mặt đường bắn bỗng dài ra theo cách mà các xạ thủ gọi là "đấu với chính mình". Nội dung này đòi hỏi sức bền cả về thể lực và tâm lý. Không phải sức bền của người chạy marathon, mà là sức bền của người phải giữ một cánh tay đặt yên trong suốt nhiều giờ, trong khi nhịp tim muốn đập nhanh hơn. Mỗi giây trôi qua ở tư thế đứng là một giây cơ thể thì thầm: hãy hạ súng xuống. Người thắng là người không nghe lời thì thầm ấy. Phí Thanh Thảo là cái tên được nhắc đến nhiều nhất. Cô được truyền thông quốc tế chú ý nhờ "gương mặt sáng và tư duy bắn thông minh". Mỗi khi cô xuất hiện, sự chú ý dồn về như nước về chỗ trũng. Trong nội dung đồng đội, cô sẽ là người dẫn dắt. Đây không phải một vai trò chỉ dành cho người bắn tốt nhất. Đây là vai trò dành cho người có thể giữ nhịp cho cả đội khi một trong ba xạ thủ bắt đầu mất kiểm soát ở tư thế đứng. Con đường đến huy chương của đội bắn súng Việt Nam được xác định khá rõ: cả ba xạ thủ phải duy trì sự ổn định ở chặng đứng. Nếu một người đổ vỡ ở đó, cả đội đổ theo. Nếu cả ba người trụ được, cơ hội huy chương mở ra. Nhưng ở nội dung cá nhân, mọi thứ khó hơn nhiều. Đối thủ lớn nhất là Trung Quốc. Đội chủ nhà sở hữu một xạ thủ được giới chuyên môn gọi là "siêu xạ thủ" đang ở phong độ cực cao. Bên cạnh đó là Ấn Độ, đương kim vô địch nội dung bắn súng, cùng các đối thủ đến từ Mông Cổ và Iran. Ở nội dung cá nhân, tấm HCV được đánh giá là một thách thức cực lớn. Đây không phải câu nói mang tính động viên ngược. Đây là sự thật kỹ thuật: khoảng cách giữa một xạ thủ ổn định và một xạ thủ vô địch ở tư thế đứng có thể chỉ là một điểm 9 lệch gió, nhưng để có được điểm 9 ấy, người ta phải bắn hàng năm trời. Tôi từng ngồi ở Kazan năm 2026, chứng kiến Kylian Mbappé chạy với tốc độ 32,4 km/h và làm cả một hàng phòng ngự Argentina phải hỏi lại định nghĩa của tốc độ. Tôi viết khi đó: "Tốc độ của Mbappé làm nước Nga phải hỏi lại định nghĩa của mùa đông." Hôm nay, ở trường bắn, tốc độ không nằm ở chân. Nó nằm ở khả năng giữ mọi thứ đứng yên. Khu vực đường đua canoe nằm cách trường bắn không xa, nhưng không khí khác hẳn. Ở đây, gió và nước làm thành một cặp đối thủ mà không xạ thủ nào phải đối mặt. Canoe 500m là nội dung đòi hỏi sự phân phối sức lực hoàn hảo ở 250m đầu, trước khi tung ra nước rút quyết định ở đoạn còn lại. Phân phối sức là một nghệ thuật. Đi quá nhanh ở đầu, bạn chết ở cuối. Đi quá chậm, bạn không bao giờ đuổi kịp. Các vận động viên phải học cách cảm nhận cơ thể mình như một bộ đếm chính xác, biết chính xác khi nào nên giữ và khi nào nên thả. Hoàng Thị Hương là một trong những niềm hy vọng của canoe Việt Nam. Cô được xem là trụ cột ở nội dung này. Cùng với cô là Vũ Lê Thiên Hải, người sẽ phải nỗ lực thêm nếu muốn đi xa. Một chi tiết kỹ thuật đáng chú ý: lá thăm quyết định đường bơi. Việc được xếp ở làn ngoài được xem là một lợi thế tâm lý — vì vận động viên ít bị ảnh hưởng bởi sóng nước từ các đối thủ mạnh ở làn trung tâm. Đây là một quan sát thú vị. Trong canoe nước rút, làn trong thường có lợi thế kỹ thuật, nhưng làn ngoài lại có lợi thế tinh thần. Sóng của đối thủ có thể làm lệch nhịp mái chèo — và một nhịp chèo lệch ở 250m cuối có thể là khoảng cách giữa huy chương và hư không. Ở nội dung này, Trung Quốc được xem là ứng viên số một cho HCV. Kazakhstan, với truyền thống ở các nội dung canoe đôi, cũng là một thế lực đáng gờm. Đội Việt Nam bước vào với tư cách kẻ thách thức. Nội dung canoe đôi hỗn hợp 500m là một nội dung mới với Việt Nam. Đây là lần đầu đội tham gia ở một số nội dung phối hợp nam — nữ. Tính cạnh tranh của nội dung này được đánh giá là "rất mở" — nghĩa là cửa cho tất cả mọi người, nhưng cũng có nghĩa là không ai nắm chắc. Tôi nhớ một lần ngồi bên bờ sông Hàn ở Đà Nẵng, nhìn một đội đua thuyền tập luyện lúc sáng sớm. Huấn luyện viên của họ nói với tôi một câu tôi không thể quên: "Thuyền không đi bằng sức mạnh. Thuyền đi bằng nhịp thở." Một đội canoe đôi không cần hai người khỏe nhất. Họ cần hai người thở cùng nhịp. Đó là lý do vì sao nội dung mới này có thể là một cơ hội — nhưng cũng là một bài kiểm tra về khả năng phối hợp mà không phải đội nào cũng vượt qua. Điền kinh là nơi đoàn Việt Nam không đặt mục tiêu huy chương, mà đặt mục tiêu "vươn tầm" và "tích lũy". Đây là cách nói lịch sự của việc học hỏi ở đấu trường lớn. Trần Thị Loan tham gia nội dung nhảy xa với thành tích cá nhân tốt nhất 6,53m. Đây là một con số đáng nể ở cấp độ châu lục. Nhưng các đối thủ hàng đầu ở nội dung này có thành tích quanh 6,70m. Khoảng cách 0,17m không lớn trên giấy tờ. Trên đường chạy, nó là khoảng cách giữa một bước đà hoàn hảo và một bước đà suýt hoàn hảo. Mục tiêu của cô là vượt chính mình để tìm kiếm một suất wildcard. Suất wildcard là con đường dành cho những vận động viên không đủ điều kiện tự động — một cánh cửa hẹp, nhưng vẫn là cửa. Hồ Trọng Mạnh tham gia nhảy ba bước với thành tích cá nhân 16,33m. Các đối thủ hàng đầu ở nội dung này nhảy trên 17m. Khoảng cách gần 0,7m — một con số mà bất kỳ huấn luyện viên điền kinh nào cũng biết là rất lớn. Nhưng tôi thích cách đội điền kinh bước vào ngày thi đấu. Họ nói về việc "không có gì để mất" — một tâm lý mà tôi từng thấy ở nhiều vận động viên trẻ, và nó thường là tâm lý nguy hiểm nhất cho đối thủ. Khi bạn không có gì để mất, bạn bước vào đường chạy với đôi chân không bị trói bởi kỳ vọng. Bạn có thể thất bại, nhưng bạn không thể bị đánh bại trước khi thi đấu. Một suất lọt top 5 ở nhảy ba bước đã được đánh giá là "thành công lớn". Đây là cách đánh giá thực tế, không phải bi quan. Ở một đấu trường châu lục, việc đứng trong tốp năm của một nội dung điền kinh là một thành tựu thật. Bắn cung là môn có cấu trúc thi đấu đặc biệt. Vòng loại được coi là một cuộc đua tích điểm nội bộ để phân hạt giống. Nghĩa là kết quả vòng loại không quyết định huy chương, nhưng quyết định bạn sẽ gặp ai ở vòng trong. Một hạt giống tốt có thể mở ra con đường dễ hơn. Một hạt giống xấu có thể khiến bạn gặp ngay đối thủ mạnh nhất từ vòng đầu. Đây là cấu trúc mà tôi đã quen thuộc từ bóng đá — hạt giống trong các giải đấu cúp cũng hoạt động tương tự. Cầu lông có Nguyễn Thùy Linh, người được truyền thông gọi là "hoa hậu" của làng cầu lông. Đây là một cách gọi mà tôi không chắc cô thích, nhưng nó phản ánh một thực tế: trong thể thao hiện đại, ngoại hình và sức hút cá nhân có thể trở thành một tài sản truyền thông độc lập với thành tích. Đây là lúc tôi phải nói điều khó nói. Cơn "khát vàng" đang ảnh hưởng đến tâm lý vận động viên — đó là một nhận định được đưa ra trong chính các bản tin. Nhưng tôi tự hỏi: ai đang chịu trách nhiệm quản lý áp lực ấy? Trong bài toán này, có một điểm mù. Khi một đoàn thể thao chỉ có một HCV và áp lực dồn về hai môn, thì rủi ro không nằm ở việc thua. Rủi ro nằm ở việc thắng. Nếu Phí Thanh Thảo giành huy chương, cô ấy sẽ trở thành biểu tượng. Nếu cô ấy không giành được, cô ấy sẽ trở thành câu chuyện về một tài năng bị kỳ vọng nghiền nát. Cả hai kịch bản đều không công bằng với một vận động viên. Và đây là điểm tôi muốn nhấn mạnh: cách truyền thông xây dựng câu chuyện quanh ngoại hình và sức hút cá nhân — "hot girl bắn súng", "hoa hậu cầu lông" — tạo ra một loại giá trị không đo bằng huy chương. Đó là giá trị truyền thông. Nó không xấu. Nhưng khi giá trị truyền thông tách khỏi giá trị thi đấu, chúng ta có một vấn đề. Trong bóng đá, tôi đã thấy điều này suốt 33 năm. Các cầu thủ trẻ được tâng lên thành "thần đồng" trước khi họ chạm bóng ở một trận đấu chính thức. Các bản hợp đồng được đo bằng số lượt xem chứ không bằng số bàn thắng. Một ngôi sao có thể có hàng triệu người theo dõi và không có một danh hiệu nào. Ở ASIAD, cơ chế là như nhau, chỉ khác đấu trường. Và có một điều trớ trêu: khi truyền thông tập trung vào ngoại hình, họ vô tình làm giảm nhẹ kỳ vọng thành tích — bởi vì ngoại hình là một câu chuyện dễ kể hơn thành tích. Nhưng đồng thời, họ cũng làm tăng áp lực lên chính những người mà họ đang tôn vinh. Một cách nghịch lý, việc tôn vinh ngoại hình có thể là một cách để bảo vệ vận động viên khỏi sự thất vọng. Nếu công chúng yêu cô ấy vì cô ấy xinh đẹp, họ sẽ yêu cô ấy ngay cả khi cô ấy không giành huy chương. Nhưng nếu chúng ta chỉ yêu cô ấy vì cô ấy xinh đẹp, chúng ta đã đánh giá thấp cô ấy với tư cách một vận động viên. Đây là điểm mù của ký ức tập thể. Chúng ta nhớ những gương mặt. Chúng ta nhớ những khoảnh khắc. Chúng ta nhớ những câu chuyện. Nhưng chúng ta thường quên rằng đằng sau mỗi gương mặt là một người đã dành hàng nghìn giờ bắn vào một mục tiêu nhỏ hơn đồng xu. Một điểm khác cần được nhìn thẳng: nguồn thông tin. Phần lớn các dữ kiện trong ngày thi đấu — danh sách xuất phát, lá thăm đường bơi, tên đối thủ — đến từ các bảng tin của ban tổ chức. Điều này có nghĩa là chúng ta đang tin vào một nguồn duy nhất. Trong thời đại mà mọi thông tin có thể được kiểm chứng, việc dựa vào một nguồn duy nhất là một rủi ro. Tôi không nói rằng thông tin sai. Tôi nói rằng chúng ta nên biết mình đang tin vào điều gì. Nhìn vào bức tranh tổng thể, Việt Nam được định vị như một đoàn thể thao tầm trung với sức mạnh hẹp ở một vài nội dung. Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc là những cường quốc huy chương. Ấn Độ mạnh ở bắn súng và bắn cung. Kazakhstan mạnh ở canoe. Khi các đối thủ được nhắc đến chủ yếu với tư cách "những người sẽ phải đối mặt", điều đó ngầm thừa nhận rằng trần huy chương của Việt Nam tại kỳ đại hội này là hữu hạn. Nhưng hữu hạn không có nghĩa là vô nghĩa. Một đoàn thể thao với nguồn lực hạn chế vẫn có thể tạo ra những khoảnh khắc mà người ta nhớ mãi. Câu hỏi là: chúng ta đang đo thành công bằng gì? Ngày 26/9 sẽ kết thúc. Bảng tổng sắp huy chương sẽ được cập nhật. Có thể sẽ có thêm một HCV, có thể sẽ không. Nhưng có một điều chắc chắn: những vận động viên bước vào ngày thi đấu này sẽ mang theo nó suốt phần đời còn lại. Tôi già để chạy theo trái bóng, nhưng còn trẻ để chạy theo pha xử lý trên màn hình. Hôm nay tôi không chạy theo trái bóng. Tôi chạy theo một cánh tay giữ súng, theo một mái chèo chạm nước, theo một bước đà nhảy xa. Và tôi nhận ra rằng bài thơ thể thao không chỉ có một vần. Nó có nhiều vần, và mỗi vần là một con người. Đêm xuống sân cỏ không đèn, tôi nghe bóng lăn và gọi đó là một bài thơ. Đêm nay, tôi nghe thấy tiếng súng nổ, tiếng nước vỗ, và tôi gọi đó cũng là một bài thơ. Có một câu hỏi mà tôi muốn để lại: Nếu ngày mai, đoàn Việt Nam giành thêm HCV, liệu chúng ta có nhớ tên người đã bắn viên đạn cuối cùng? Hay chúng ta chỉ nhớ rằng mình đã vui? Vàng không phải là thứ rửa trôi nỗi sợ. Nó chỉ là thứ khiến người ta quên rằng nỗi sợ đã từng ở đó.